Rozciągające się w wąskiej kotlinie pomiędzy Tatrami a pasmem Gubałówki Zakopane jest zimową stolicą Polski,centrum góralszczyzny oraz żywym ośrodkiem kulturalnym. Jest to najwyżej położone miasto w Polsce (750-1100 m n.p.m.); jednak jego wyjątkowość wynika przede wszystkim dzięki jedynym w kraju górom o charakterze alpejskim objętymi ochroną w Tatrzańskim Parku Narodowym, malowniczej drewnianej architekturze oraz góralskiemu folklorowi.

Niewiele wiadomo o początkach miejscowości. Najprawdopodobniej mieszkańcy wsi w 1578 r. otrzymali z rąk króla Stefana Batorego przywilej osadniczy, potwierdzony w 1670 r. przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Liczni naukowcy mają jednak wątpliwości odnośnie autentyczności tego faktu. Przez setki lat Zakopane pozostawało w cieniu leżących u wylotu Bystrej Kuźnic, gdzie od połowy XVIII w. istniał zakład przetwarzający rudy żelaza. Jednak pod koniec XIX wieku zaczęto dostrzegać wady mrocznej i wilgotnej Doliny Bystrej, huczącej od młotów i zadymionej od pieców kuźnic. Wtedy zaczęły się migracje do góralskich chałup oddalonych milę na północ i rozpoczęła się wielka kariera Zakopanego.

Centralnym punktem miasta jest promenada Krupówki, zaliczana do piątki najsłynniejszych ulic w Polsce. Przez wielu autorów zajmujących się turystyką Krupówki są porównywane do doliny Jozafata, gdzie według Biblii wszyscy ludzie mają się spotkać w dniu Sądu Ostatecznego. Jest to bardzo ciekawe i dobre porównanie, biorąc pod uwagę fakt, że na zaledwie ponadkilometrowej przestrzeni kłębi się kolorowy, różnojęzyczny tłum. Wiele osób unika tej ulicy jak ognia; wpływ na to ma wszechogarniający zgiełk oraz tłum. Jednak osoby będące po raz pierwszy w Zakopanem powinny odwiedzić Krupówki - jest to centralna ulica miasta, przy której mieści się wiele pięknych budynków; tego faktu nie podważą nawet najwięksi antagoniści Krupówek, uważający promenadę za wyjątkowo brzydką i bezstylową ulicę pozbawioną koncepcji architektonicznej.

Jednym z najciekawszych obiektów znajdujących się przy ulicy Krupówki jest neogotycki kościół parafialny Świętej Rodziny. Jest to budowla bardzo charakterystyczna, dzięki zielonej wieży widocznej z odległych punktów Zakopanego. Inicjatorem wybudowania świątyni był ks. Józef Stolarczyk. Prace trwające blisko 20 lat zostały zakończone w 1896 roku. Architektem był Józef Pius Dziekoński; jednak najciekawsze jest wnętrze o którego wystrój kłócili się Stanisław Witkiewicz proponujący rozwiązania w stylu zakopiańskim oraz Edgar Kovacs - zwolennik eklektyzmu, łączącego w sobie motywy góralskie, tyrolskie i ruskie. Oglądany obecnie efekt jest dziełem kompromisu pomiędzy dwoma wizjonerami. Wnętrze kościoła jest mroczne, jednak pełno w nim obrazów, figur, malowideł i ozdób. Centralnym punktem świątyni jest Ołtarz Główny powstały w 1903 r. w warsztacie rzeźbiarskim Kazimierza Wakulskiego - ołtarz przedstawia między inymi figury Świętej Rodziny: Marii, Józefa oraz Jezusa. Jednak najciekawsze miejsce w kościele znajduje się w prezbiterium; chodzi o Kaplicę Jana Chrzciela - żeby ją zobaczyć, należy zgłosić się do zakrystii, bowiem kaplica jest otwierana tylko na życzenie zwiedzających. Kaplica Jana Chrzciciela została ufundowana przez rodzinę Gnatowskich i została zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza. Przy wejściu znajduje się obraz autorstwa tegoż artysty "Jan Chrzciciel na tle Czarnego Stawu Gąsienicowego". Malowidło wywołało skandal, ponieważ twarz Jana Chrzciciela jest wiernym autoportretem Witkiewicza.

Wielbiciele muzeów nie mogą ominąć Muzeum Tatrzańskiego im. dr. Tytusa Chałubińskiego znajdującego się przy ulicy Krupówki 10. Znajdują się w nim bogate zbiory przyrodnicze, etnograficzne i geologiczne z terenów Tatr i Podhala gromadzone od końca XIX wieku. W muzeum można podziwiać między innymi: zrekonstruowane wnętrze chaty góralskiej, kolekcję pasów zbójnickich, XIX-wieczne drewniane ule oraz zwracający uwagę, długi na 120 cm kieł mamuta.

Innymi ciekawymi budowlami znajdującymi się na Krupówkach są: Dworzec Tatrzański, reprezentująca styl zakopiański willa Zośka, wzniesiona w stylu szwajcarskim willa Poraj (w tym budynku kręcono zdjęcia do filmu Andrzeja Wajdy "Człowiek z marmuru") oraz sporej wielkości budynek hotelu "Morskie Oko". Hotel "Morskie Oko" jest nie tylko jednym z najefektowniejszych obiektów Zakopanego, ale również miejscem o ciekawej i tajemniczej historii. Pierwszy dom jaki się tam mieścił nazywał się Jadwinówka i mieścił pracownię Stanisława Witkiewicza. Budowla spłonęła w 1893 r. razem z wieloma obrazami i szkicami. W 1897 r. Władysław Dzikiewicz wybudował drewniany hotel "Morskie Oko", który również został pochłonięty przez ogień dwa lata później w wiekim pożarze Krupówek. Władysław Dzikiewicz nie dał jednak za wygraną i 1900 r. postawił najwiekszy w tamtych czasach budynek w Zakopanem - murowany, dwupiętrowy hotel "Morskie Oko" z restauracją, cukiernią, werandą i salą widowiskowo-balową. W projektowaniu budowli brał udział twórca stylu zakopiańskiego - Stanisław Witkiewicz. W tym miejscu w pierwszej połowie XX w. spotykali się politycy, artyści i naukowcy. W hotelu "Morskie Oko" swoje sztuki wystawiał syn Stanisława Witkiewicza - Stanisław Ignacy Witkiewicz.

Inną ważną ulicą w Zakopanem jest długa na 1300 m ulica Kościeliska, pełniąca funkcję starówki. W tym miejscu rośnie Drzewo Wolności, zasadzone przez dzieci 1 czerwca 1919 r. na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości. Lipę otacza parkan, do którego przymocowano metalowego orła w koronie.

Centralnym punktem ulicy Kościeliskiej jest kościół Matki Boskiej Częstochowskiej, nazywany często drewnianym kościółkiem. Światynia jest konstrukcji zrębowej; jest mała i nisko sklepiona i znajduje się na małopolskim Szlaku Architektury Drewnianej. Bardzo ciekawym miejscem przy ulicy Kościeliskiej jest Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. Jest to pierwsza zakopiańska nekropolia powstała w połowie XIX w. na ziemi podarowanej miastu przez Jana Pęksę. Na tym cmentarzu znajdują się groby: Marii Witkiewiczowej, małżeństwa Marusarzów, poety Kazimierza Przerwy-Tetmajera i pisarza Władysława Orkana. Jest tu ponadto sarkofag Makuszyńskich oraz symboliczna mogiła Witkacego. Przy ulicy Kościeliska 18 znajduje się również pierwszy budynek wzniesiony w stylu zakopiańskim - willa Koliba, zaprojektowany przez Stanisława Witkiewicza. Od 1993 r. w willi mieści się Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza.

Najznakomitszy przykład stylu zakopiańskiego znajduje się jednak z dala od centrum, na tzw. Kozińcu - chodzi o pięknie zdobioną, drewnianą willę na kamiennej podmurówce "Pod Jedlami", uznaną za jeden ze 100 architektonicznych cudów Polski. Budowla została zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza i budowana była przez mistrzów góralskiej ciesielki dla rodziny Pawlikowskich. Nazwa budynku nawiązuje do wielkich jodeł (jedli) rosnących niegdyś w ogrodzie. Spośród wielu polskich zabytków wyróżnia ją to, że nigdy nie została upaństwowiona ani zniszczona.

Wielbiciele kultury i sztuki nie mają prawa się nudzić w Zakopanem. Oprócz Muzeum Tatrzańskiego im. dr. Tytusa Chałubińskiego w mieście znajdują się dwie niezwykle ciekawe galerie oraz niezwykły teatr. Galeria Sztuki im. Włodzimierza i Jerzego Kulczyckich ma w swoich zbiorach piękne, stare kobierce pochodzące między innymi z Azji Centralnej, Turkiestanu, Turcji i Kaukazu. Z kolei w Galerii Władysława Hasiora można podziwiać kolaże, rzeźby oraz instalacje artysty.

Teatr Witkacego, mieszczący się we wnętrzach dawnego sanatorium pełnego antyków to miejsce niezwykłe ze względu na oryginalne i nowatorskie spektakle oraz artystyczną, pełną życzliwości atmosferę. Podstawą repertuary są oczywiście dramaty Witkacego, ale można też obejrzeć tam sztuki według Gombrowicza, Dostojewskiego, Ionesco czy Szekspira.

Równie ruchliwą częścią miasta co Krupówki jest droga na pobliską górę Gubałówkę. Od rana do wieczora kłębią się tam tłumy ludzi. W trakcie drogi na Gubałówkę można się natknąć na targowisko ciągnące się wiele metrów na zachód ulicą Powstańców Śląskich. Na straganach tej prawdziwej "świątyni handlu" można kupić niemal wszystko, począwszy od oscypków, serów, biżuterii, a skończywszy na najmodniejszych butach. Ulica kończy się u schodków wiodących do nowoczesnego, szklanego, zielonego budynku dolnej stacji kolejki linowo-terenowej na Gubałówkę. Podczas jazdy kolejką można podziwiać stopniowo wyłaniającą się na południu panoramę Tatr. Równolegle do trasy ciągnie się ścieżka dla osób wolących wspiąć się na szczyt o własnych siłach. Gubałówka jest jedną z najsłynniejszych gór w Polsce. Wszystko dzięki temu, że nie jest wysoka (1120 m n.p.m.) ani skalista, jest łatwo dostępna i jest zamieszkana. Na jej szczycie znajduje się taras z restauracją Gubałówka i górną stacją kolejki, powielany na tysiącach widokówek, obrazkach i filmach od czasów przedwojennych. Jednym z największych przebojów góry była niegdyś zjeżdżalnia Gubałówka o torze długości 700 m i różnicy poziomów 50 m, przypominającym przeciętą wzdłuż olbrzymią rynnę. Zjeżdża się na wehikule przypominającym płaskie sanki, zaopatrzonym w drążki do regulowania prędkości. Na szczycie znajdują się również cenne pamiątki z przeszłości jak rzeźba z brązu Polonia Restituta, wystawiona na wystawie Expo w Paryżu w 1937 roku.

Innym słynnym szczytem, na który można dostać się kolejką linową jest Kasprowy Wierch, leżący w głównej grani Tatr. Do 1936 r. był to niczym nie wyróżniający się wierzchołek, jednak dzięki staraniom ówczesnego wiceministra komunikacji Aleksandra Bobkowskiego góra stała się najpopularniejszym polskim szczytem - rocznie Kasprowy Wierch zdobywa milion osób. Budowa kolejki - pierwszej tego typu w Tatrach - wzbudzała ogromne kontrowersje. Miłośnicy gór oraz obrońcy przyrody byli przeciwni jej powstaniu. Warto dodać, że zablokowali wcześniej pomysł budowy kolejek na Świnicę i Czerwone Wierchy. Jednak ogromny zapał Aleksandra Bobkowskiego, zięcia ówczesnego prezydenta Ignacego Mościckiego doprowadził do tego, że kolejka linowa powstała i to w bardzo krótkim czasie 7. miesięcy.

Jeżeli chodzi o wycieczki z Zakopanego to zdecydowanie największą popularnością cieszy się wyprawa do Morskiego Oka - najsłynniejszego tatrzańskiego stawu. Żeby się tam dostać należy podjechać samochodem jedną z dwóch tras. Pierwsza z nich biegnie przez Jaszczurówkę i Zazadnią - jest to droga prowadząca przez las. Druga jest jedną z najbardziej malowniczych tras samochodowych i biegnie przez Poronin, Bukowinę, Głodówkę, Wierch Poroniec i Łysą Polanę przy granicy ze Słowacją. Obydwie drogi kończą się na parkingu na Palenicy Biełczańskiej - końcowego punktu dla ruchu zmotoryzowanego, skąd do Morskiego Oka prowadzi asfaltowa droga, długa na około 8 km. Z Palenicy Biełczańskiej w prawo odchodzi niebieski szlak prowadzący na Rusinową Polanę - piękna hala, na której paszą się owce oraz bydło. Rusinowa Polana jest ceniona przez turystów ze względu na wspaniałe widoki na wschodnią część Tatr oraz możliwość odwiedzenia blisko położonego Sanktuarium Maryjnego na Wiktorówkach z cudowną figurką Matki Boskiej Jaworzyńskiej Królowej Tatr. Rusinową Polanę chętnie odwiedzał kardynał Karol Wojtyła - papież Jan Paweł II.

W drodze nad Morskie Oko turystów czeka mnóstwo pięknych widoków; największe wrażenie ze wszystkich atrakcji robią bez wątpienia Wodogrzmoty Mickiewicza - wodospady utworzone z trzech większych i kilku mniejszych kaskad . Wodospady zostały nazwane Wodogrzmotami ze względu na hałas, jaki powoduje spadająca nimi woda, szczególnie po dużych opadach. Nazwę Wodogrzmoty Mickiewicza wymyśliło Towarzystwo Tatrzańskie na pamiątkę sprowadzenia prochów wieszcza na Wawel, mimo tego że poeta nigdy nie był w tym miejscu. Nad Morskim Okiem na wysokości 1405 m n.p.m. znajduje się jedno z najstarszych i najładniejszych schronisk tatrzańskich, nazwane imieniem Stanisława Staszica, który w 1805 roku badał jezioro. Nieopodal budynku zarządzanego przez PTTK stoi stare schronisko, pierwotnie będące wozownią. Obydwa budynki mają status zabyku.

Bajkowo położone Morskie Oko jest największym jeziorem w Tatrach. Powierzchnia stawu wynosi 34,93 ha, długość ok. 862 m, szerokość ok. 566 m, a w najgłębszym miejscu jezioro osiąga 50,8 m. Powyżej Morskiego Oka na południu znajduje się drugie duże jezioro tatrzańskie - Czarny Staw pod Rysami. Ponad stawami wznosi się wiele szczytów, między innymi: Rysy (2503, w Polsce 2499 m) - najwyższy szczyt Polski, Żabi Koń (2291 m) - od południa, Siedem Granatów, Żabi Szczyt Niżni (2098 m), Żabi Mnich (2146 m), Żabia Lalka (2095 m), Niżnie Rysy (2430 m) - od wschodu i Szpiglasowy Wierch (2172 m), Miedziane (2233 m), Opalony Wierch (2115 m) - od zachodu.

Morskie Oko inspirowało wielu artystów, między innymi: piewcę Podhala - Kazimierza Przerwę-Tetmajera, poetów: Jana Kasprowicza, Wincentego Pola i Adama Asnyka, malarzy: Jana Kanty Walerego Eljasza-Radzikowskiego i Leona Wyczółkowskiego.

Inną, obowiązkową wycieczką z Zakopanego jest wyprawa do Doliny Kościeliskiej. Spacer jedną z najpiękniejszych tatrzańskich dolin daje możliwość podziwiania pięknych widoków - liczni na tej trasie turyści zachwycają się pięknem Bramy Kantaka (ciasnych wrót skalnych, wyrzeźnionych przez Kościeliski Potok), Bramy Kraszewskiego (wąwozu skalnego o długości 0,5 km), Zbójnickich Okien (dwóch jaskiń w ścianach wapiennych po wschodniej stronie Doliny Kościeliskiej, niedostępnych dla zwiedzających) czy Raptawickiej Turni. W trakcie spaceru można się zapuścić w głąb jaskiń: Raptawickiej, Mylnej czy Mroźnej. Szczególnie ciekawa jest Jaskinia Mroźna, w której można podziwiać komory, nacieki, rzeźbę krasową, jeziorko oraz ogródek ze stalagmitami.

Dla osób zakochanych w Krakowie doskonałą informacją będzie fakt, że z Rabki codziennie odjeżdżają busy w kierunku stolicy Małopolski. Połączenie z Krakowem jest doskonałe. Wszyscy wielbiciele krakowskich ulic i zabytków mogą w każdej chwili odwiedzić dawną stolicę kraju.

Źródła:
D. Cyrul (red.), "Polska. Parki Narodowe", Muza SA
T. Glinka, M. Piasecki," Polska. 60 wycieczek", Wydawnictwo Publicat S.A.
W. Maik, "ABC Świat, Polska II", Klub dla Ciebie
J. Markin, S. Figiel, "Zakopane oraz Podhale", Pascal
T. Nodzyński, B. Zygmańska, "Tatry. Przewodnik ilustrowany", Pascal
P. Zalewski, "Parki Narodowe i Krajobrazowe w Polsce. Nawigator turystyczny", Carta Blanca
"Księga powiatów, tom I", Wydawnictwo "Kurier Press"
"Piesze wędrówki. Najpiękniejsze polskie trasy", Wydawnictwo Pascal
"Polska jest OK! Czyli dokąd pojechać z dzieckiem", Carta Blanca
"Polska na weekend", Pascal
"Tatry na weekend", Pascal
"Tatry Polskie i Słowackie", Pascal
wikipedia.pl